استفاده مىشد . « 92 » به كار گرفتن فيلهاى جنگى قبلا از زمان ساسانيان شناخته شده بود . « 93 » در آن دوران ، از اين حيوان براى حفاظ بخش مركزى سپاه ( به‌عنوان « دژ ميانى » ) استفاده مىكردند . « 94 » با وجود اين به كار بردن فيل ، پس از آنكه ارتباط با هند قطع شد ، از بين رفت . خليفه عمر مىبايست آگاهانه ورود زياد آنها ( از طريق مكران ) را ممنوع كرده باشد ، زيرا كه او همچنين دستور فروش فيلهاى به غنيمت گرفته‌شده را نيز داد ، « 95 » هرچند كه اين روايت در واقع ممكن است افسانه تزويرآميزى باشد . با اين وصف واقعا فيل پس از ظهور اسلام ، طى دو و نيم قرن در ايران ناشناخته ماند . ابتدا عضد الدولة از آل بويه ( 373 - 338 ه / 983 - 949 م ) اين حيوان را دوباره در جنگ به كار گرفت ، « 96 » و غزنويان اهميّت آن را به‌وسيله فتح هندوستان مجددا دريافتند . اينان اولين كسانى بودند كه دوباره فيل را به تعداد زياد در نبرد به كار گرفتند . « 97 » غوريان نيز نبرد با استفاده از فيل را « 98 » از آنان

--> ( 92 ) . تاريخ سيستان ، ص 120 ( حدود سال 89 ه / 708 م در شرق ايران ؛ در صورتى كه تصوير آنچه در زمانهاى بعدى به وجود آمده است ، نباشد . ( 93 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 2 ، ص 159 ؛ طبرى : تاريخ 1 ، ص 2266 ( در قادسيه بين 30 تا 33 فيل ، در آن ميان 2 فيل تعليم‌ديده ، كه ديگران را هدايت مىكردند : همان كتاب ، ص 2326 ) ؛ ابن خلدون : العبر ، ج 3 ، ص 69 . ( 94 ) . نكبى ، ص 128 و بعد - راجع به قرون پيش از اسلام ، رجوع كنيد به : Dieterich , Byz . Quellen I 36 f . ( . Maurikios , Takt . ) . ( 95 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 2708 . ( 96 ) . مسكويه : تجارب الامم ، ج 6 ، ص 464 ؛ نكبى ، ص 128 و بعد . اين گزارش كه ژونبيل در شرق ايران 863 فيل به كار گرفته است ( تاريخ سيستان ، ص 205 ) ، مىبايست با بىاعتمادى تلقى شود . برعكس به كارگيرى فيلها توسط سپاه امير حسين ( سال 361 ه / 972 م در سيستان ) پذيرفتنى است : تاريخ سيستان ، ص 336 . به همان شكل نيز در سالهاى 372 ه / 982 م و 385 ه / 995 م در خراسان به كار رفته است : گرديزى : زين الاخبار ، ص 50 و 55 . ( 97 ) . سال 380 ه / 990 م از 200 ميربط ( : واحد شمارش ) فيل ( نكبى 167 ) سال 428 ه / 1037 م از 100 فيل گزارش شده است ( حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 7 ) ؛ گرديزى : زين الاخبار ، ص 68 ، 100 سال 510 ه / 17 - 1116 م امير غزنه 50 فيل ( بندارى : زبدة النصره ، ص 263 ؛ حسينى ، 63 و بعد ) داشته است . - همچنين 5 فيل داراى نقشى بودند : بيهقى : تاريخ ، ص 110 ( سال 411 ه / 1020 م ) ، ص 466 . 609 . - ناظم . ص 139 . ( 98 ) . جوينى : تاريخ جهانگشا ، ج 2 ، ص 55 و بعد ( سال 601 ه / 1205 م ) ؛ دولتشاه : تذكره ، ص 75 .